Situationeel leiderschap is een algemeen gebruikte manier van leidinggeven waarbij de leidinggevende telkens zijn aanpak aanpast aan de situatie en de mensen waarmee hij werkt. Bij deze manier van leidinggeven kijkt een manager niet alleen naar zijn eigen stijl, maar let hij vooral op wat het team of een medewerker op dat moment nodig heeft. Daardoor kan de aanpak van de leidinggevende steeds veranderen. Het idee achter deze aanpak is dat elk persoon en iedere situatie vraagt om een andere manier van ondersteunen, sturen of loslaten.
Altijd afstemmen op het team
Soms zijn collega’s erg zelfstandig en hebben ze weinig hulp of sturing nodig. De manager kijkt dan vooral hoe hij kan ondersteunen en aanmoedigen. Zijn er juist nieuwe collega’s, of moeten mensen een ongebruikelijke taak doen, dan is het logisch dat er meer uitleg of begeleiding komt. Deze manier van leidinggeven vraagt dus om goed kijken en luisteren. Wie situationeel leiderschap inzet, let op de vaardigheden van zijn team en op de motivatie. Bijvoorbeeld bij een beginnende medewerker is het soms nodig om veel te sturen, terwijl een ervaren medewerker vaak genoeg heeft aan wat aanmoediging of duidelijke doelen.
De vier verschillende stijlen van leidinggeven
Bij situationeel leidinggeven wordt vaak gewerkt met vier stijlen. Deze passen de leidinggevende toe, afhankelijk van het niveau van de medewerker.
- Stijl 1: De eerste stijl is heel sturend: de baas vertelt stap voor stap wat iemand moet doen en houdt goed in de gaten of het lukt.
- Stijl 2: De tweede stijl geeft de manager niet alleen opdrachten, maar legt ook uit waarom dingen zo moeten en luistert naar vragen.
- Stijl 3: De derde stijl is meer ondersteunend: de medewerker mag dingen zelf proberen en de leider is er vooral voor hulp en bemoediging.
- Stijl 4: De laatste stijl is delegerend. Hier krijgt de medewerker veel vrijheid en neemt hij bijna alles zelf over. Dit is mogelijk als iemand veel ervaring en zelfvertrouwen heeft.
Voordelen in het dagelijks werk
Veel bedrijven ervaren dat situationeel leidinggeven de sfeer en het resultaat kan verbeteren. Medewerkers voelen zich meestal gehoord als er ruimte is voor hun eigen inbreng. Ook krijgen zij hulp als het lastig is en vrijheid als het kan. Daardoor leren mensen sneller en is er minder kans op stress of fouten. Werkgevers geven aan dat deze vorm van leidinggeven ervoor zorgt dat iedereen hun taken kan uitvoeren op de manier die het best bij hen past. Algemene kennis over deze aanpak kan voor managers en teams waardevol zijn, omdat misverstanden en teleurstellingen zo voorkomen worden. Het geeft rust als iedereen weet dat er zowel sturing als ruimte kan zijn, afhankelijk van het moment.
Situationeel leidinggeven vraagt om oefenen
Deze manier van leidinggeven is niet altijd makkelijk. Het vraagt namelijk van de leider dat hij zichzelf goed kent en de mensen met wie hij werkt goed observeert. Soms heeft een medewerker een steuntje nodig dat hij niet durft te vragen, of zegt iemand dat hij het snapt terwijl dat niet helemaal waar is. Daarom is het goed als een leidinggevende ook af en toe tijd maakt voor gesprek en feedback. Door geregeld na te denken over wat er goed gaat en wat beter kan, wordt situationeel leidinggeven steeds makkelijker. Er bestaan trainingen en hulpmiddelen om deze manier van leidinggeven te leren. Maar ook zonder cursus kun je klein beginnen: kijk goed rond, vraag eens extra wat iemand nodig heeft, en durf je aanpak te veranderen als dat beter is voor het team.
Veelgestelde vragen over situationeel leiderschap
- Wat zijn de belangrijkste kenmerken van situationeel leiderschap?
Sitationeel leiderschap betekent dat de leidinggevende zijn stijl aanpast aan de situatie en de persoon. Zo kan er meer gestuurd worden bij beginners en meer losgelaten bij ervaren mensen. De aanpak verandert dus steeds.
- Is deze manier van leidinggeven geschikt voor elk team?
Situationeel leiderschap kan in principe in ieder team werken, omdat de leidinggevende altijd kijkt wat nodig is. Maar het vraagt wel oefening en goede communicatie tussen de leidinggevende en het team.
- Wat als een medewerker niet aangeeft wat hij nodig heeft?
Als een medewerker niet goed aangeeft wat hij nodig heeft, helpt het als de leider extra vragen stelt en goed kijkt wat er gebeurt. Soms helpt een open gesprek om samen te ontdekken welke aanpak het beste past bij het moment.
- Waarom past niet iedereen deze manier toe?
Niet iedereen past situationeel leidinggeven toe omdat het soms lastig is om eigen gewoontes te veranderen. Ook kost het tijd om te oefenen en te leren herkennen wat ieder teamlid nodig heeft.
